OSP: Ratownictwo medyczne i system kształcenia ochotników

2010-01-15, o 21:31 - tomasz.pluta, czytany 2577 razy.

Druhowie w swojej codziennej służbie udzielają pierwszej pomocy w wielu przypadkach, najczęściej osobom poszkodowanym w zdarzeniach komunikacyjnych, a także pożarach. Na standardowym wyposażeniu wielu zastępów znajdują się zestawy PSP R1 umożliwiające podjęcie działań ratujących życie, które może wykonać (w zakresie swoich kompetencji) ratownik po kursie Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy. Z jakiego sprzętu możemy korzystać? Ile on kosztuje? Jakie szkolenia warto odbyć? Zapraszamy do lektury.

W skład ZESTAWU PSP R1 wchodzi następujący sprzęt*:

1. Torba

• Rurki ustno - gardłowe typu "Guedela",

• Urządzenie do ręcznego odsysania (wraz z wyposażeniem) z jednorazowym pojemnikiem na treść oraz z cewnikami umożliwiającymi odsysanie we wszystkich grupach wiekowych,

• Reduktor z regulacją przepływu tlenu i złączem "AGA",

• Butla tlenowa aluminiowa, płaskodenna o pojemności wodnej 2,7 litra,

• Zestaw do tlenoterapii czynnej - worek samorozprężalny z rezerwuarem tlenowym, filtry przeciwbakteryjne oraz dwie maski twarzowe z mankietem silikonowym w różnych rozmiarach,

• Zestawy do tlenoterapii biernej - przewody tlenowe o długości 1,4 metra oraz jeden przewód 10 metrów, maski do tlenoterapii biernej z rezerwuarem tlenowym,

• Kołnierze szyjne z regulacją - dwa duże i jeden mały,

• Opatrunki hydrożelowe o różnych wielkościach, o powierzchni minimalnej 6400 cm2, w tym jeden na twarz,

• Opatrunki, m.in. kompresy, gazy, opaski, siatki opatrunkowe, rękawiczki, przylepce, folie izotermiczne, itp.

• Nóż do cięcia pasów z wybijakiem do szyb,

• Aparat do płukania oka,

• Nożyczki ratownicze,

• Płyn do dezynfekcji skóry z przeznaczeniem dla ratowników,

• Torba transportowa.

             2. Szyny

• Zestaw czternastu szyn typu "KRAMER" do unieruchamiania kończyn. Zestaw w nieprzemakalnych pokrowcach.      

  3. Nosze

• Nosze typu deska z zestawem czterech pasów i stabilizatorem głowy. Zestaw przepuszczalny dla promieni rentgenowskich.


* - Ze szczegółową specyfikacją zestawu PSP R1 można zapoznać się na tej stronie stronie. 

Cena torby PSP R1 wraz z pełnym wyposażeniem to koszt od 3500 złotych w górę. Cena uzależniona jest m.in. od producenta, a także jakości torby, która ma nam służyć przez wiele lat, często w bardzo niesprzyjających warunkach pogodowych. Jeśli zdecydujemy się na zakup kompletu - torby, deski oraz szyn przygotujmy się na wydatek około pięciu i pół tysiąca złotych. Uwaga! - z części zawierającej wyposażenie inwazyjne (np. zestaw do tlenoterapii) mogą korzystać tylko ratownicy po kursie Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy.

W przypadku, kiedy w Waszej jednostce nie funkcjonują ratownicy po kursach kwalifikowanych warto zainwestować w mniej zaawansowany, tańszy sprzęt, którego możliwości będzie można wykorzystać w stu procentach bazując na elementarnej wiedzy z zakresu udzielania pierwszej pomocy. Na jego wyposażeniu znajduje się podstawowy pakiet. Można go nazwać zaawansowaną apteczką przystosowaną do działań strażaków. Choć możliwości udzielenia profesjonalnej pomocy poszkodowanemu są mniejsze, warto podejmować każde działania ratujące życie i zdrowie poszkodowanych. W artykule omówię dwa zestawy - OSP R1 i R0. Warto zwrócić na uwagę na to, czym różnią się one od wyposażenia PSP R1. Dla wielu ochotników działających w jednostkach o mniejszej aktywności, dysponujących bardziej ubogim wyposażeniem, z powodzeniem wystarczy taki sprzęt ratunkowy, który także spełni swoją najważniejszą rolę - uratuje życie.

Nie ma regulacji przepisami ani standardu wyposażenia zestawu OSP R1 czy R0. Są to nazwy handlowe producentów tych zestawów. Rozważając zakup należy wziąć pod uwagę obowiązujące prawo. Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym w art. 3 pkt 7 definiuje pierwszą pomoc jako zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia, w tym również z wykorzystaniem udostępnionych do powszechnego obrotu wyrobów medycznych oraz produktów leczniczych. Należy przez to rozumieć, że nie każdy ze sprzętów w zestawach oferowanych przez ich producentów jest możliwy do użycia zgodnie z prawem. Ma to istotne znaczenie w sytuacji ewentualnych roszczeń ze strony osób, którym pomocy udzielono.

O ile zestaw OSP R0 to rozbudowana apteczka opatrunkowa z nielicznymi dodatkami to zestaw OSP R1 jest znacznie bardziej rozbudowany.

Proponowane przez producentów wyposażenie zestawu OSP R1*:

1. Rurki ustno-gardłowe,

2. Ssak ręczny,

3. Zestawy do tlenoterapii czynnej - worek samorozprężalny, 

4. Maski silikonowe,

5. Zestaw kołnierzy szyjnych 3 szt. kołnierz szyjny regulowanych dla dzieci,

6. Szyny typu Kramer,

7. Koc ratunkowy srebrno-złoty "ratunkowa folia przeciwwstrząsowa",

8. Zestaw opatrunkowy, opatrunki:

• opatrunek indywidualny,

• kompresy gazowe jałowe,

• kompresy gazowe jałowe,

• gaza opatrunkowa jałowa,

• gaza opatrunkowa jałowa,

• opaska dziana podtrzymująca,

• opaska dziana podtrzymująca,

• chustka trójkątna włókninowa,

• chustka trójkątna z tkaniny,

• opaska elastyczna dziana o szer. 10 cm,

• opaska elastyczna dziana o szer. 12 cm,

• elastyczna siatka opatrunkowa nr 1,

• elastyczna siatka opatrunkowa nr 2,

• elastyczna siatka opatrunkowa nr 3,

• elastyczna siatka opatrunkowa nr 6,

• plaster z opatrunkiem Prestovis Plus,

• przylepiec bez opatrunku Polovis Plus,

• przylepiec bez opatrunku Polopor,

9. Aparat do płukania oka,

10. Rękawiczki ambulatoryjne nr 8,

11. Worek plastikowy na odpady,

12. Płyn do dezynfekcji rąk,

13. Nożyczki ratownicze,

14. Nóż do cięcia pasów/młotek bezpieczeństwa,

15. Folia do przykrywania zwłok,

         16. Opatrunki Hydrożelowe o powierzchni 6400cm2 w tym jeden na twarz,

         17. Nosze typu deska.

*- Zestaw OSP - R1 - plik pdf.

Prezentowany skład niewiele różni się od regulowanego wytycznymi KG zestawu PSP R1. Pojawia się jednak "ale". Czy strażak bez uzyskania tytułu ratownika (art. 13 Ust. o PRM) może wykonywać czynności, które nabywa się podczas szkolenia w celu uzyskania tego tytułu (Rozp. MZiOS w spr. Kursu KPP)?

Analizując powyższe, należy z zestawu OSP R1 wyłączyć wszelkie niedopuszczone do powszechnego obrotu sprzęty i materiały. O ile ów sprzęty i materiały można zakupić bez recepty, to nie są one w powszechnym użyciu. Np. rurki ustno-gardłowe stanowią sprzęt inwazyjny, a jego nieumiejętne zastosowanie może doprowadzić do zadławienia się poszkodowanego. Podobnie będzie z workiem samorozprężalnym. Nieumiejętne prowadzenie oddechu zastępczego może być nieskuteczne, a wynik takich czynność jasny. Tlen medyczny jest także lekiem, niedopuszczonym do powszechnego obrotu.

Zastosowanie się do powyższych porad pozwala zaoszczędzić około 1500 złotych z wymiernych korzyści zakupu zestawu. Innym wymiarem "zysku"  jest zabezpieczenie strażaka przed konsekwencjami prawnymi.

Szyny Kramera, nosze typu deska oraz kołnierze szyjne są nieinwazyjną metodą unieruchamiania urazów. O ile względnie można przyjąć ich stosowanie przez ochotników, należy podkreślić, iż do stosowania tego sprzętu należy odbyć dodatkowe szkolenie. Kursy pierwszej pomocy przygotowują do bezprzyrządowego udzielania pomocy.

Niektóre ze sprzętów są wielokrotnego użytku pod warunkiem dezynfekcji. Dokonując zakupu takiego zestawu należy rozważyć szkolenie z tego zakresu lub podpisanie umowy z zakładem opieki zdrowotnej, co jest często wygodną i bardziej praktyczną metodą na zachowanie bezpieczeństwa mikrobiologicznego.

Jak pozyskać pieniądze na sprzęt ratownictwa medycznego?

Ochotnicy najczęściej dokonują zakupu sprzętu przeznaczonego do działań medycznych korzystając z funduszy gminy, a także prywatnych sponsorów wspierających lokalną straż. Warto także postarać się o zniżki, np. z racji zakupu kilku toreb dla jednostek w całej gminie.

Mamy sprzęt, pora wyszkolić ludzi, którzy będą z niego korzystali - jak i gdzie?

Członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych z naszego kraju uczestniczą w zasadzie w dwóch rodzajach kursów dotyczących ratownictwa medycznego. Oto ich krótka charakterystyka.

Podstawowym szkoleniem w jakim uczestniczy spora liczba druhów Ochotniczej Straży Pożarnej to podstawowy kurs pierwszej pomocy dla osób cywilnych. Nie powinien on mieć mniej niż szesnaście godzin edukacyjnych. Słuchacze zapoznają się z zasadami pierwszej pomocy udzielanej bez wykorzystania sprzętu inwazyjnego, a podczas działań praktycznych doświadczają pierwszych kontaktów ze sztuką bandażowania, unieruchamiania złamań, kontroli podstawowych funkcji życiowych i postępowania w stanach zagrożenia życia. Koszt kursu rozpoczyna się od stu złotych za uczestnictwo jednej osoby. Szkolenia za pośrednictwem instruktorów przeprowadzane są m.in. przez Polski Czerwony Krzyż, a także prywatne firmy, które są często bardzo konkurencyjne cenowo, niejednokrotnie oferując bogatszą ofertę. Analizując szkolenia proponowane przez różne podmioty można znaleźć ofertę spełniającą nasze preferencje.

Przykłady ofert szkoleniowych:

• Firma EMERMED realizuje kurs podstawowy 12h w cenie 199zł/osoba = 16,6zł/h

• Firma MEDEVAC realizuje kurs podstawowy 8h w cenie 100zł/osoba = 12,5zł/h  

• Firma LIBRA realizuje kurs podstawowy 20h w cenie 150zł/osoba = 7,5zł/h 

• POLSKI CZERWONY KRZYŻ realizuje kurs podstawowy 16h w cenie 120zł/osoba = 7,5zł/h

Kolejnym kursem skierowanym dla strażaków oraz innych ludzi ze środowiska ratowniczego jest kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy. Kurs resortowy "Ratownictwa medycznego KSRG" przeszedł asymilację i na podstawie Rozp. MSWiA oraz MON (link) jest kursem KPP, a osoby, które zdały egzamin państwowy zachowują nabyte uprawnienia. Program kursu obejmuje 66 godziny dydaktyczne - 25 godzin teorii, 41 praktyki. Podstawa prawna tego szkolenia jest zawarta w rozporządzeniu ministerstwa zdrowia i opieki społecznej - Dz.U Nr 191, poz. 1410 (Link).

Słuchacz zapoznaje się m.in. z wiadomościami dotyczącymi:

• Organizacji ratownictwa.
• Bezpieczeństwa własnego i miejsca akcji.
• Zestawu ratowniczego.
• Anatomii i fizjologii człowieka.
• Postępowania w nieprzytomności.
• Resuscytacji.
• Defibrylacji (AED).
• Wstrząsu.
• Nieurazowych stanów nagłych, np. ataki serca, udary mózgu, itp.
• Urazów mechanicznych.
• Urazów chemicznych.
• Taktyki działań ratowniczych, zdarzeń z dużą ilością poszkodowanych.
• Ewakuacji.
• Symulacji.
• Psychologicznych aspektów działań ratowniczych.

W niektórych województwach jest realizowany przez Komendy Wojewódzkie Państwowej Straży Pożarnej, w kolejnych przez prywatne firmy, które posiadają uprawnienia do przeprowadzenia tego typu zajęć i wydania stosownych zaświadczeń o jego ukończeniu. Koszt kursu za uczestnictwo jednej osoby rozpoczyna się w przedziale cenowym od 500 złotych w górę.

Dla przykładu, w województwie dolnośląskim kursy KPP dla strażaków realizuje ośrodek szkolenia KW PSP angażując do prowadzenia zajęć jako instruktorów funkcjonariuszy z wykształceniem medycznym. Jest to niezwykle korzystne rozwiązanie, ponieważ nikt jak strażak nie będzie znał lepiej specyfiki pracy szkolących się kandydatów do udzielania pomocy medycznej w szeregach straży, zarówno tej zawodowej jak i ochotniczej.

Konsultacja - Instruktor ratownictwa medycznego KSRG przy Dolnośląskiej Komendzie Wojewódzkiej PSP - Rafał Kasperczyk.

Autor materiału - Tomasz Pluta. Prawa autorskie zastrzeżone. Kopiowanie, przetwarzanie i druk bez zezwolenia autora zabronione. Dz. U. nr 24 z 1994-02-04 Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych.